Dowiedz się, czym jest apiterapia i jak tradycyjnie wykorzystuje się produkty pszczele: miód, pyłek, pierzgę, propolis, wosk, mleczko oraz jad pszczeli. Jako pszczelarz z praktycznym doświadczeniem opisuję, jak sam stosuję te produkty. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Apiterapia od starożytności do współczesności
Apiterapia z łaciny apis oznacza pszczołę, a z greckiego therapia oznacza leczenie. Lecznicze właściwości produktów pszczelich znane były już na starożytnych terenach Słowian, Chin, Grecji oraz Egiptu. Starożytny lekarz Hipokrates żyjący w latach 460 – 377 p.n.e. pisał:
Hipokrates.
„By pokarm był lekiem, a lek pokarmem”.
Hipokrates przede wszystkim słodził miodem napary ziołowe.
Współcześnie apiterapia zaliczana jest do medycyny niekonwencjonalnej (komplementarnej). W niektórych krajach, m.in. w Rosji, bywa włączana do programów terapeutycznych, choć jej skuteczność nie została w pełni potwierdzona w badaniach klinicznych spełniających standardy medycyny opartej na dowodach.
Obecnie apiterapia wraca do łask, z powodu powrotu do produktów pochodzenia naturalnego. Wiele osób wybiera produkty pszczele jako uzupełnienie diety, ceniąc ich naturalne pochodzenie. Należy jednak pamiętać, że „naturalne” nie oznacza automatycznie „bezpieczne”. Produkty pszczele mogą wywoływać reakcje alergiczne, a w przypadku jadu pszczelego nawet wstrząs anafilaktyczny. Wśród polskich badaczy zajmujących się tematyką produktów pszczelich wymienia się m.in. prof. dr hab. Ryszarda Czarneckiego – farmakolog z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
W apiterapii wykorzystujemy przede wszystkim:
- miód
- pyłek pszczeli
- pierzgę
- propolis
- mleczko pszczele
- jad pszczeli.
Zachęcam gorąco do zapoznania się z właściwościami wymienionych produktów w przytoczonych linkach.
Miód – najpopularniejszy w apiterapii
Miód jest jednym z najczęściej stosowanych produktów pszczelich, a jego właściwości zdrowotne są przedmiotem licznych badań. Pomimo tego, że na bazie własnych obserwacji twierdzę, iż najważniejsza jest ilość i regularność spożywania miodu na co dzień, niż jego rodzaj, opiszę właściwości najpopularniejszych miodów dostępnych na polskim rynku.
Miód rzepakowy i wielokwiatowy – w tradycji ludowej ceniony jako produkt wzmacniający organizm. Niektóre badania wskazują na obecność antyoksydantów, które mogą wspierać ogólną kondycję. Miód wielokwiatowy jest najbardziej uniwersalny za sprawą różnorodności nektarów, z których powstaje.
Miód akacjowy – ma niższy indeks glikemiczny niż inne miody (ok. 32-44 wg niektórych badań). Dlatego bywa wybierany przez osoby kontrolujące poziom cukru we krwi. Nie oznacza to jednak, że jest bezpieczny dla diabetyków bez konsultacji z lekarzem – pozostaje źródłem cukrów prostych.
Miód lipowy – w tradycji ludowej stosowany przy przeziębieniach ze względu na przypisywane mu właściwości napotne i łagodzące podrażnione gardło. Badania potwierdzają pewne właściwości przeciwbakteryjne miodów lipowych, choć nie zastępuje on leczenia farmakologicznego.
Miód gryczany – jest bogaty w antyoksydanty (m.in. polifenole), co wykazano w badaniach laboratoryjnych. Nie ma jednak dowodów klinicznych potwierdzających, że spożywanie miodu zapobiega miażdżycy.
Miód spadziowy – w tradycji apiterapeutycznej spadź iglasta bywa stosowana wspomagająco przy dolegliwościach układu moczowego, a spadź liściasta jest ceniona za przypisywane jej właściwości łagodzące. Jak w przypadku pozostałych miodów, twierdzenia te opierają się głównie na obserwacjach empirycznych, nie na badaniach klinicznych.
Miód wrzosowy – w tradycji ludowej stosowany wspomagająco przy dolegliwościach jamy ustnej i układu pokarmowego. Przypisywane mu właściwości wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych.
Miód nawłociowy – w niektórych badaniach laboratoryjnych wykazywał stosunkowo wysoką aktywność przeciwbakteryjną w porównaniu z innymi odmianami miodu. W tradycji ludowej przypisuje się mu również działanie moczopędne i korzystny wpływ na cerę.
Miód wykazuje właściwości przeciwbakteryjne potwierdzone w badaniach laboratoryjnych – m.in. dzięki zawartości nadtlenku wodoru i niskiemu pH. Niektóre rodzaje miodu (np. manuka) są stosowane w certyfikowanych opatrunkach medycznych do wspomagania gojenia ran. Ogólne działanie „wzmacniające” organizm nie zostało jednoznacznie potwierdzone klinicznie. Miód można wprowadzić do diety dziecka po ukończeniu 1 roku życia. Zgodnie z zaleceniami towarzystw pediatrycznych nie wolno podawać miodu niemowlętom poniżej 12 miesiąca życia ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego (zatrucia jadem kiełbasianym).
Pyłek pszczeli w apiterapii
Pyłek pszczeli (zwany także kwiatowym) zawiera witaminy z grupy B, C, E, aminokwasy, polifenole i związki mineralne. Jest stałym elementem mojej codziennej diety jako pszczelarza. Więcej o składzie i właściwościach pyłku przeczytasz w moim artykule pyłek pszczeli – porcja 500g. Polecam także film:
Świetny film Skarbnica Zdrowia – Pyłek kwiatowy – Sądecki BartnikŹródło: wywiad z prof. dr hab. R. Czarneckim, „Skarbnica Zdrowia – Pyłek kwiatowy”, Sądecki Bartnik
Suszony pyłek jest trudno wchłanialny przez nasz układ pokarmowy, dlatego musi być rozpuszczony w wodzie. O ile smak pyłku jest przyjemny, o tyle po rozpuszczeniu w wodzie, jego smak staje się mdły.
Pyłek pszczeli podobnie jak miód traci swoje cenne wartości zdrowotne powyżej 40 stopni C. Zakonserwowanie pyłku polega na jego wysuszeniu, które musi przebiegać z dala od promieni słonecznych w temperaturze poniżej 40 stopni C. Proces jest żmudny i długotrwały. Prawidłowe suszenie trwa w zależności od stopnia wilgotności pyłku od 2 do 3 dni. Nieuczciwe osoby nie przestrzegają zasad suszenia i w efekcie oferują nic nie warty produkt. Kupuj produkty pszczele z pewnego źródła prosto od pszczelarza. Polecam go szczególnie w okresie jesienno-zimowym, kiedy nasza dieta jest uboga w witaminy i związki mineralne.
Cena pyłku pszczelego wynosi około 100 zł za 1kg (stan na 2026 r.).
Propolis w apiterapii
Propolis wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne potwierdzone w badaniach laboratoryjnych. Wszelkie informacje na jego temat znajdziesz w artykule Propolis (kit pszczeli) – właściwości i dawkowanie. Jak stosować propolis?
Propolis używam zewnętrznie do okładania trudno gojących się ran. Mogą to być zarówno trudno gojące się rany u osób starszych jak i popularne u każdego afty i stany zapalne jamy ustnej. Do spożycia wewnętrznego używam nalewki z propolisu <– zobacz jak ją zrobić w prosty sposób. Nalewkę z propolisu spożywam regularnie jako dodatek do wody z miodem.
Cena propolisu wynosi około 50 zł za 100g (stan na 2026 r.).
Mleczko pszczele
Mleczko pszczele jest pokarmem, którym odżywiana jest królowa pszczela. Królowa pszczela, żywiona wyłącznie mleczkiem pszczelim, żyje nawet kilka lat – w porównaniu do kilku tygodni życia robotnicy. Mechanizm tego zjawiska jest badany, ale nie można przenosić tych obserwacji na ludzi. O właściwościach mleczka pszczelego przeczytasz w artykule https://miodowewzgorze.pl/blog/mleczko-pszczele/. Ma specyficzny kwaśno-słodki, octowy smak.
Jako pszczelarz spożywam mleczko pszczele podczas przeglądów uli i wycinania mateczników. Jako klient masz według mnie nikłe szanse trafienia na prawdziwe mleczko pszczele. Mleczko szybko traci trwałość i jest trudno dostępne. Nieuczciwi sprzedawcy oferują ścięte i zmiksowane larwy trutniowe jako mleczko pszczele. Podaję w wątpliwość mleczko pszczele dostępne na rynku poza zaufanym pszczelarzem. Najrozsądniej byłoby kupić bezpośrednio od bartnika świeżo ścięte mateczniki pszczele. Kolejnym wyjściem jest także zakup miodu z 2% dodatkiem mleczka – oczywiście tylko i wyłącznie od zaufanego pszczelarza, aby taki miód nie okazał się z dodatkiem kwasku cytrynowego. Prawdziwy miód z dodatkiem mleczka pszczelego jest 2-3 krotnie droższy.
Wosk pszczeli
Wosk pszczeli ma zastosowanie przy produkcji świec. Osobiście lubię raz w tygodniu zapalić na godzinę świecę z wosku pszczelego – uważam to za przyjemny rytuał relaksacyjny. W tradycji pszczelarskiej uważa się, że działa kojąco na nasze oczy oraz układ oddechowy. Tego typu terapia była dostępna podczas mszy świętych do czasu, gdy używano naturalnych świec z wosku pszczelego. Dowiedz się czy można jeść wosk pszczeli?
Jad pszczeli – zastosowanie i ryzyka
⚠️ Uwaga, jad pszczeli jest silnym alergenem. Użądlenie może wywołać wstrząs anafilaktyczny zagrażający życiu. Terapia jadem pszczelim powinna być prowadzona wyłącznie pod nadzorem lekarza, w warunkach zapewniających dostęp do adrenaliny i resuscytacji.
O jadzie pszczelim i jego wykorzystaniu w apiterapii przeczytasz w moim wcześniejszym artykule Jad pszczeli – zastosowanie w apiterapii.
Leczenie jadem pszczelim jest metodą obciążoną wysokim ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego, który może być śmiertelny. Stosowanie jadu pszczelego wymaga nadzoru doświadczonego lekarza. Jako pszczelarz oczywiście uodporniłem się na małe ilości jadu pszczelego. Przy każdej wizycie na pasiece, pszczoły regularnie mnie żądlą. W tradycji pszczelarskiej żartobliwie nazywamy to „naturalną terapią na reumatyzm” 🙂
Pierzga
Pierzga powstaje z ukiszenia przez pszczoły: pyłku pszczelego z dodatkiem miodu mleczka pszczelego oraz enzymów. Ze względu na proces fermentacji, pierzga ma wyższą biodostępność niektórych składników odżywczych w porównaniu z pyłkiem surowym. Podobnie jak mało wartościowe ogórki przemieniają się w kiszone ogórki. Pierzga jest dużo smaczniejsza od pyłku pszczelego. W tradycji apiterapeutycznej pierzga bywa stosowana wspomagająco przy problemach trawiennych i jako składnik diety wzmacniającej. W tradycji ludowej przypisuje się jej działanie wzmacniające i regenerujące. Polecam ją szczególnie w okresie jesienno-zimowym, kiedy nasza dieta jest uboga w witaminy i związki mineralne.
Apiterapia – podsumowanie. Dlaczego warto stosować apiterapię?
Produkty pszczele mają pozytywny wpływ na nasz organizm. Cenione są za naturalne pochodzenie i bogaty skład. Coraz więcej osób przekonuje się do nich i stosuje w profilaktyce zdrowotnej. Należy jednak pamiętać, że mogą wywoływać reakcje alergiczne, a niektóre z nich (jak jad pszczeli) niosą poważne ryzyko zdrowotne. Przed włączeniem produktów pszczelich do codziennej diety warto skonsultować się z lekarzem. Szczególnie osoby z alergiami, chorobami przewlekłymi, kobiety w ciąży i rodzice małych dzieci. Czy warto sięgać po wymienione produkty? Z pewnością tak! Podstawowym warunkiem ich pozytywnego oddziaływania, jest przede wszystkim regularne spożywanie. Dowiedz się ile jeść miodu dziennie. Jeśli nie masz przeciwwskazań, produkty pszczele mogą być wartościowym uzupełnieniem codziennej diety – zarówno Twojej, jak i całej rodziny.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej. Autor jest pszczelarzem z ponad 10-letnim doświadczeniem, nie lekarzem. Przed zastosowaniem produktów pszczelich w celach zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem. Autor od 2015 r. jest właścicielem Pasieki Miodowe Wzgórze i sklepu miodowewzgorze.pl.
Aktualizacja: 11 marca 2026 r.
Źródła:
- prof. dr hab. Ryszard Czarnecki „Propolis w Apiterapii”, Kraków 2017, wydanie IV rozszerzone ISBN 978-83-7490-964-8
- youtube.com – Sądecki Bartnik prof. dr hab. Ryszard Czarnecki (farmakolog, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie), „Skarbnica Zdrowia – Pyłek kwiatowy”, wywiad wideo, Sądecki Bartnik – omówienie składu, właściwości prozdrowotnych, przyswajalności i dawkowania pyłku pszczelego.
- Alvarez-Suarez JM „Contribution of honey in nutrition and human health” Mediterranean Journal of Nutrition and Metabolism, 2010
- WHO – zalecenie dotyczące miodu i niemowląt
- Kędzia B., Hołderna-Kędzia E., „Apiterapia. Leczenie miodem i produktami pszczelimi”
