Propolis (kit pszczeli) – właściwości i dawkowanie. Jak stosować propolis?

Propolis (kit pszczeli) to substancja żywiczna wytwarzana przez pszczoły, ceniona od starożytności za przypisywane jej właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Jako pszczelarz z ponad 10-letnim doświadczeniem opisuję skład, tradycyjne zastosowania i sposób stosowania propolisu – zarówno zewnętrznie, jak i w formie nalewki. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Aktualizacja: 15 marca 2026 r.
Propolis jest silnym alergenem. Może wywoływać reakcje alergiczne (kontaktowe zapalenie skóry, obrzęk dróg oddechowych). Reakcje krzyżowe z balsamem peruwiańskim dotyczą 1-6% populacji.
Przed pierwszym użyciem wykonaj próbę skórną. Nalewka propolisowa zawiera ~72% alkoholu. Nie podawaj dzieciom bez konsultacji z pediatrą. Autor jest pszczelarzem, nie lekarzem ani farmaceutą.

Właściwości i charakterystyka propolisu (kitu pszczelego)

Propolis to lepka substancja żywicowata o pięknym i intensywnym, cytrusowo-korzennym zapachu, który zawdzięcza przede wszystkim olejkom eterycznym. W smaku jest żywiczno-korzenny, lekko gorzki i z pewnością idealnie przełamuje smak miodowej lemoniady. W temperaturze pokojowej jest twardy i kruszy się, ogrzany do temperatury naszego ciała staje się miękki plastyczny, powyżej 70 st.C. staje się półpłynny, a powyżej 90 st.C płynny.

Pszczoły wykorzystują żywiczną substancję przede wszystkim do uszczelniania (stąd pszczelarze stosują potocznej nazwy kit pszczeli) i dezynfekcji ula. Wszystko w ulu co ma odstęp między 2mm a 7mm jest przez pszczoły łączone za pomocą wosku lub propolisu. Są to pierwotne instynkty pszczół, które żyjąc w kołyszących się drzewach, musiały mieć wszystko stabilnie zamocowane.

Pszczoły wytwarzają propolis z wydzielin pąków drzew liściastych: olcha, brzoza, wierzba, topola, jesion i dąb oraz żywic drzew iglastych: świerk, sosna, jodła. W zależności od aktywności okolicznej roślinności świeży kit pszczeli w ulu na ramkach przybiera różnorodną gamę kolorów:

• bursztynowo-czerwoną (tego typu kit występuje u mnie na pasiece w czerwcu)
• pomarańczową, jasno lub ciemno brązową (tego typu kit występuje u mnie na pasiece w lipcu i sierpniu)
• brąz wpadający w czerń (tego typu kit występuje u mnie na pasiece w lipcu i sierpniu)
• żółtozieloną (świeży kit pszczeli w środku lata czasami ma taką nieokreśloną barwę)
  Zaraz po zebraniu i wysuszeniu przyjmuje barwę brązową.

Skład propolisu:

• żywica (do 80%)
• olejki eteryczne (do 8-12%)
• wosk (do 20%)
• pyłek kwiatowy (do 5%)
• cenne wydzieliny pszczele

Pszczoły przeżuwają zebrane roślinne wydzieliny, dzięki czemu oddziałują na skład chemiczny i właściwości zdrowotne. Propolis składa się z ponad 300 zidentyfikowanych związków biologicznie aktywnych, co czyni go jednym z najbardziej złożonych produktów pszczelich. Ich synergistyczne działanie jest przedmiotem badań. Są nimi przede wszystkim:

• fenolokwasy – estry aromatyczne, flawonoidy – etery aromatyczne, aldehydofenole – kumaryny, ketofenole to główna grupa związków chemicznych w propolisie
• flawonoidy (kemferol, kwercetyna, apigenina, ramnetyna, chryzyna, tektochryzyna, pinostrobina, pinobanksyna, pinocembryna, galangina, akacetyna) to druga pod względem liczebności grupa związków chemicznych w propolisie
• terponoidy
• związki fenolowe
• substancje lipidowo-woskowe
• aminokwasy
• witaminy (prowitamina A, witaminy z grupy B1, B2, B3 oraz C,D,E)
• minerały: selen, cynk, potas, kobalt, krzem, miedź, żelazo, wapno, magnez …

Propolis zawiera selen – mikroelement, który pełni istotną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Według źródła [2] niedobór selenu może prowadzić do zmniejszenia aktywności limfocytów T i komórek NK. Należy jednak podkreślić, że zawartość selenu w typowej dawce propolisu jest śladowa. Propolis nie jest znaczącym suplementem selenu w diecie. Niedobór selenu prowadzi do:

– zmniejszenia aktywności limfocytów T, komórek NK (tzw. naturalne killery).

– stłumienia lub braku odpowiedzi odpornościowej na infekcję bakteryjną lub wirusową.

– zahamowanie biosyntezy prostaglandyn i immunoglobulin

[2]Propolis w Apiterapii.

Jak stosuję propolis? Co wspomaga propolis oraz nalewka z propolisu?

Używam propolisu do okładów zewnętrznych oraz przede wszystkim do spożycia w formie nalewki propolisowej.

Okłady zewnętrzne na rany

Wysuszony propolis w temperaturze pokojowej jest twardy i kruchy, dlatego przez chwilą przytrzymuję kawałek w palcach. Po ogrzaniu robi się plastyczny i przede wszystkim kleisty. Dzięki temu łatwo przyłożyć lub przykleić na miejsce z dolegliwością.

Zastosowania propolisu w badaniach naukowych

Prof. dr hab. Ryszard Czarnecki w monografii „Propolis w Apiterapii” (2017, s. 18-39) opisuje wyniki badań naukowych dotyczących potencjalnego zastosowania propolisu w kontekście wielu schorzeń. Poniżej przedstawiam je z zaznaczeniem poziomu dowodów.

Zastosowania z dowodami z badań laboratoryjnych i przedklinicznych:

• schorzenia dermatologiczne (grzybice, rany, oparzenia)
• schorzenia jamy ustnej (stany zapalne dziąseł, afty, paradontoza)
• schorzenia laryngologiczne (gardło, zatoki)
• stany zapalne i wrzodowe żołądka, jelit i dwunastnicy
• schorzenia ginekologiczne
• wspomaganie układu krążenia

Zastosowania opisywane w literaturze badawczej, wymagające dalszych badań klinicznych:

• choroba Alzheimera – badania profilaktyczne oraz terapeutyczne (prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 18-20)
• stwardnienie rozsiane – badania na chorych osobach (prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 20-21)
• choroba Leśniowskiego-Crohna – badania wstępne (prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 21-23)
• schorzenia kostno-stawowe i reumatoidalne (prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 31-32)
• borelioza – (prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 32-35)

„Propolis jest często stosowany w medycynie alternatywnej ze względu na swoje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, niszczące Helicobacter pylori oraz regulujące czynności całego układu pokarmowego” (źródło: „Propolis w Apiterapii” prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 23).

„Żadne wysokie stężenie propolisu nie zagraża zdrowiu ludzi. Bioflawonoidy ulegają metabolizmowi bez powstawania substancji toksycznych, które mogłyby osiągnąć w organizmie poziom stężeń niebezpiecznych dla człowieka. Ponadto nawet bardzo długotrwałe doustne przyjmowanie propolisu nie zagraża dysbakteriozą przewodu pokarmowego” (źródło: „Propolis w Apiterapii” prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, s. 34).

⚠️ Ważne zastrzeżenie.
Wymienione schorzenia (SM, Alzheimer, borelioza, choroba Crohna) są poważnymi chorobami wymagającymi leczenia przez specjalistów: neurologa, gastroenterologa, lekarza chorób zakaźnych. Opisane badania mają charakter wstępny. Prof. Czarnecki opisuje je jako kierunki badawcze, nie jako zatwierdzone terapie.

Propolis nie powinien zastępować ani opóźniać leczenia konwencjonalnego tych schorzeń. Może być rozważany wyłącznie jako potencjalne uzupełnienie, po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Źródło: prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, „Propolis w Apiterapii”, Kraków 2017, wyd. IV rozszerzone, ISBN 978-83-7490-964-8, s. 18-39.

10% nalewka propolisowa do stosowania wewnętrznego

Propolis nie jest wchłaniany przez nasz organizm i nie rozpuszcza się w wodzie. Dlatego rozcieńczam go w mocnym alkoholu o stężeniu ok 70%. Słabszy roztwór alkoholu nie rozcieńczy kitu, a za mocny powyżej 74% osłabia jego działanie poprzez zanikanie prozdrowotnych właściwości.

Poniżej skrócony przepis i sposób wykonania nalewki z propolisu. Zapoznaj się ze szczegółowym artykułem:

gdzie poznasz szczegółowy opis wykonania, ceny produktów, metod obliczania mocy alkoholu oraz liczne wskazówki.

Do słoika o pojemności 0,9L wsypuję około 90g – 100g suchego kitu pszczelego i zalewam przygotowanym roztworem 70% alkoholu. Zakręcam słoik i odstawiam w ciemne miejsce. Co kilka dni potrząsam. Nalewka z propolisu staje się aktywna biologicznie i nadaje się do spożycia po upływie około 3 tygodni.

W tradycji apiterapeutycznej propolis bywa stosowany profilaktycznie w sezonie grypowym. Niektóre badania in vitro wskazują na aktywność propolisu wobec wybranych wirusów, choć skuteczność kliniczna wymaga potwierdzenia.

Dawkowanie propolisu, a ściślej mówiąc nalewki propolisowej

Nalewkę z propolisu należy stosować w rozcieńczeniu. Po pierwsze to mocny, 70% alkohol, a po drugie silny środek czynny biologicznie. Osobiście najczęściej rozcieńczam 1 łyżeczkę propolisu w szklance z wodą i miodem. Możesz także dodać propolis do takich napoi jak ulubiony sok z wodą lub herbaty w temperaturze pokojowej. Dopuszczalne jest dodanie kropel na łyżkę z cukrem lub miodem.

Dawkowanie nalewki propolisowej u dorosłych

Na stany zapalne jamy ustnej: angina, kaszel stosuje się około 20 kropel rozcieńczonych w 250 ml szklance z ulubionym wkładem (miód, sok, herbata). Roztwór należy przytrzymać w ustach, przepłukać gardło i stopniowo połykać. Stosować kilka razy w ciągu dnia, aż do ustąpienia objawów.

Na trudno gojące się rany (odleżyny, owrzodzenia, stany grzybiczne) oprócz całych kawałków propolisu można także przykładać okłady do przemywania z roztworu 5ml nalewki propolisowej na każde 100ml wody. Podobnie nalewką można nasączać watę i przykładać do bolących zębów lub na paradontozę.

Na stany zapalne dróg moczowych, pęcherza lub gruczołu krokowego pić około 50 kropel nalewki propolisowej na 250ml wody z miodem pić 2 razy dziennie.

Dawkowanie przy schorzeniach stawowych
W tradycji pszczelarskiej przy silnych zapaleniach stawów stosuje się wyższe dawki propolisu – do 30-50 ml dziennie nalewki 10%. Osobiście z pozytywnym skutkiem wspomagałem się nalewką z propolisu w leczeniu bólu stawów, ale każdy przypadek jest inny i warto skonsultować się z lekarzem.

⚠️ Ważne zastrzeżenie: dawka 30-50 ml nalewki 70% odpowiada 21-35 ml czystego alkoholu. Przekracza limit bezpiecznego dziennego spożycia alkoholu wg WHO. Nie stosować bez konsultacji z lekarzem. Osoby z chorobami wątroby, trzustki lub uzależnieniem od alkoholu nie powinny stosować tak wysokich dawek.

⚠️ Alternatywa bezalkoholowa: na rynku dostępny jest także propolis bezalkoholowy (ok. 90 zł / 50 ml, stężenie 30%).
Prof. dr hab. Ryszard Czarnecki w „Propolis w Apiterapii”, 2017 opisuje stosowanie dawek 20-30 ml propolisu bezalkoholowego 30% przez 6-12 miesięcy u chorych na SM. Na stronie 20 (rodział Stwardnienie rozsiane) czytamy: „W wielu przypadkach zaobserwowano remisję choroby. U chorych leczonych wysokimi dawkami propolisu (20-30ml propolis 30% bezalkoholowy) przez okres 6-12 miesięcy przy badaniu (magnetyczny rezonans jądrowy) głowy obserwowano mniej nowych ognisk demienilinizacji lub całkowitą blokadę postępu demienilinizacji”.

Prof. Czarnecki opisuje także mechanizm działania propolisu na stawy. „Propolis zażywany doustnie dostaje się układem naczyniowym do płynu stawowego oraz pobudza chondrocyty do produkcji kolagenu”. (źródło: „Propolis w Apiterapii” prof. dr hab. Ryszard Czarnecki, 2017, strona 32). Profesor zastrzega jednak, że nie jest możliwe cofnięcie się zmian, ale zatrzymanie postępu choroby oraz zmniejszenie bólu i ograniczenie stanu zapalnego. Efekt terapeutyczny pojawia się po dłuższym czasie stosowania (tygodnie – miesiące).

Opisane kuracje powinny być podawane każdego dnia przez miesiąc czasu lub do ustąpienia dolegliwości. Następnie profilaktycznie zaleca się w miarę regularnie kilka razy w miesiącu spożywać nalewkę propolisową. Osobiście nie przestrzegam liczenia ilości kropel propolisu, leje na oko do napoju i spożywam co kilka dni. Zwiększam ilość i częstotliwość jesienią, zimą oraz wiosną w profilaktycznym zwalczaniu przeziębień oraz grypie.

UWAGA

Istnieją uzasadnione obawy, że nalewka propolisowa dodana do wody wytrąca propolis. Można łatwo zauważyć, że krople propolisu po dodaniu do napoju zmienią jego kolor na mleczny, a na górze tworzy się kożuszek.

Warstwa kożuszka rzeczywiście jest klejąca jak propolis, niemniej jednak trudno jednoznacznie stwierdzić ile w ten sposób tracimy rozpuszczonego w alkoholu propolisu i czy ten kożuszek nie będzie przyswojony przez nasz układ trawienny.

Dlatego część pszczelarzy zaleca nalewkę propolisową dodatkowo wymieszać z miodem w proporcji 2/3 miodu i 1/3 nalewki z propolisem. Taki zabieg sprawia, że nie wytrąca się kożuszek propolisu na wierzchu napoju. Podobny efekt uzyskasz nakrapiając propolis na łyżkę z cukrem, a jeśli chodzi o dodanie kropel na łyżkę z miodem to nie zalecam bo w przeciwieństwie do chłonnego cukru, miód nie miesza się na łyżce łatwo z kroplami propolisu i może być za mocny do spożycia.

Dawkowanie nalewki propolisowej dla dzieci

W tradycji apiterapeutycznej propolis bywa podawany dzieciom powyżej 3 roku życia w dawce: tyle kropli, ile dziecko ma lat. Swoim dzieciom regularnie podaję kilka kropli do wody z miodem.

⚠️ Ważne:

• Nie podawać dzieciom poniżej 3 lat.
• Nalewka zawiera ~72% alkoholu – dawka dla dziecka jest śladowa (kilka kropli), ale decyzję powinien podjąć pediatra. Dostępny jest także na rynku propolis bezalkoholowy.
• Przed pierwszym podaniem wykonaj próbę skórną (1 kropla na skórę, 24h obserwacji).
• Nie podawać dzieciom z astmą ani alergią na produkty pszczele.

Przeciwwskazania do stosowania propolisu

Kto nie powinien stosować propolisu?

⚠️ Przeciwwskazania bezwzględne:

• osoby uczulone na produkty pszczele
• osoby uczulone na balsam peruwiański (reakcja krzyżowa)
• dzieci poniżej 3 lat
• osoby z ciężką astmą (ryzyko obrzęku dróg oddechowych)

Przeciwwskazania względne (konsultacja z lekarzem):

• kobiety w ciąży i karmiące piersią
• osoby na lekach rozrzedzających krew
• osoby z chorobami wątroby (alkohol w nalewce)

Kit pszczeli jest substancją bogatą w substancje aktywne biologicznie. Niektóre osoby wykazują uczulenie na ich obecność. Np moja teściowa nie może spożywać nalewki z propolisu, gdyż puchnie jej układ oddechowy. Co ważne, dolegliwość nabyła z czasem. Pokazuje to, że uczulenie może rozwinąć się nawet po wcześniejszym bezproblemowym stosowaniu. Poza tym jednym przypadkiem nie znam nikogo, kto miałby przeciwwskazania do spożywania nalewki propolisowej. Innymi objawami mogą być: wymioty, biegunka lub podrażnienie błon żołądka.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na pyłki roślinne oraz z katarem siennym. Wyodrębnionych jest około 30 substancji, wśród których najsilniej uczula kwas 1,1-dimetyloallilokawowy oraz tektochryzyna. Wskazana jest konsultacja z lekarzem.

Przed pierwszym spożyciem można posmarować skórę np na ręce i sprawdzić czy nie występuje zaczerwienienie lub obrzęk. Przy pierwszym stosowaniu nalewki propolisowej zaleca się podanie kilku kropel dla osób dorosłych lub 1 dla dzieci i młodzieży.

4 ciekawostki na temat kitu pszczelego

1. W środowisku pszczelarskim znane są liczne przypadki wykorzystania propolisu przez pszczoły do „balsamowania” zwłok myszy. Ja na szczęście takiego przypadku nie miałem. Zimową porą myszy niepokoją rodziny pszczele, które poniżej 10 stopni C przybywają w kłębie i są bezbronne. Czasami jednak w obronie potrafią zażądlić intruza. Mysz zaatakowana przez pszczoły zdycha wewnątrz ula. Pszczoły nie są w stanie wyrzucić z ula ciężkiego intruza. Dlatego, aby odciąć się od rozkładającego ciała myszy, balsamują ją za pomocą kitu pszczelego. Substancja posiada tak duże właściwości antybakteryjne i odkażające, że zabalsamowana mysz nie ulega procesowi rozkładu i nie zagraża rodzinie pszczelej.

2. Nazwa produktu pszczelego znanego już w starożytności pochodzi od greckiego pro (tłum. przed) oraz polis (tłum. miasto), co można rozumieć jako zewnętrzny mur chroniący miasto. Pszczoły tak jak ludzie chronią się przed czynnikami zewnętrznymi.

3. W starożytnym Egipcie używano propolisu do konserwacji zwłok.

4. Kit pszczeli jest lepką i silnie brudzącą substancją żywiczną. Proszę uważać szczególnie z nalewką na bazie propolisu, gdyż ubrudzenia są praktycznie nie do usunięcia.

Kit pszczeli – podsumowanie

Propolis znany jest ludzkości od tysięcy lat. Jego lecznicze właściwości potwierdza przede wszystkim współczesna nauka. Propolis jest jednym z najciekawszych i najbardziej złożonych produktów pszczelich – z ponad 300 zidentyfikowanymi substancjami czynnymi. W badaniach laboratoryjnych wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i przeciwgrzybicze. Nie jest jednak antybiotykiem w sensie medycznym i nie powinien zastępować leczenia farmakologicznego. Wykorzystywany jest w medycynie, branży spożywczej i kosmetycznej. Z pewnością stanowi ważną oręż w walce z licznymi schorzeniami. Doskonale uzupełnia codzienne profilaktykę i zdrowy styl życia.

„Dobrze, gdy pokarm jest lekiem, a lek pokarmem”

(Hipokrates)

Źródła:

Artykuł powstał na podstawie własnych doświadczeń, obserwacji, licznych rozmów z pszczelarzami oraz medycznej literatury naukowej:

1. „Propolis – panaceum prosto z ula. Farmakoterapia”, Łukasz Szeleszczuk, Monika Zielińska-Pisklak, Piotr Goś. 17.07.2013 NR 6-7’13 (266/267) strony 32-39.
2. prof. dr hab. Ryszard Czarnecki „Propolis w Apiterapii”, Kraków 2017, wydanie IV rozszerzone ISBN 978-83-7490-964-8
3. Sforcin JM., „Biological Properties and Therapeutic Applications of Propolis”, Phytotherapy Research, 2016, 30(6):894-905

Autor artykułu: pszczelarz z ponad 10-letnim doświadczeniem, właściciel Pasieki Miodowe Wzgórze. Nie jest lekarzem ani farmaceutą.
Propolis jest silnym alergenem. Przed stosowaniem wykonaj próbę skórną.